Maandblog 42: “De laatste loodjes”

Beste trouwe volgers van mijn website,

Op de site treffen jullie een geheel herziene complete concept versie aan van mijn proefschrift. Strakker en circa 150 pagina’s ingekort, maar nog steeds een stevig document. Maar ik heb dan ook veel te vertellen. Het is natuurlijk nog niet de definitieve versie. Mijn promotor Jaap Boonstra gaat er nog een keer overheen en dan gaat de volgende versie naar de promotiecommissie.

Ook het dankwoord hoop ik nog fors aan te passen. Daarin wil ik graag iedereen bedanken die de moeite heeft genomen om commentaar te leveren. Er zit nu ook een samenvatting bij voor de snelle lezers. Ik ben benieuwd naar jullie reacties.

In één passage samengevat komt de kern van mijn bevindingen op het volgende neer. Als de overheid meer succes wil boeken bij het aanpakken van de ongetemde problemen dan zal ze zich ten eerste moeten baseren op een samenhangende bestuurskundige visie die gegrond is in de praktijk. De door mij vanuit de praktijk geïdentificeerde principes van slimmer werken (4 x R, netwerkmanagement, ketenregie, burger aan het roer, herontwerp van werkprocessen en samenwerking/standaardisering op de bedrijfsvoering) zijn op zich niet revolutionair of nieuw, maar ze krijgen pas echt impact als je ze in samenhang toepast. Samenhangende toepassing is niet vanzelfsprekend. Tekortschietende besturingsparadigma’s als hiërarchische bureaucratie en marktwerking domineren nog steeds in de praktijk. Domeinbelangen en domeinfixaties zijn oerkrachten van een dusdanige sterkte dat ze niet onderschat moeten worden. De tweede nog veel belangrijkere uitdaging is dan ook dat bij het realiseren van de principes van de slimme overheid gebruikt gemaakt moet worden van een veranderingsstrategie van verleiding met doorzettingsmacht, om te voorkomen dat op zich goede besturingsprincipes verworden tot nieuwe bureaucratie. De combinatie is cruciaal. Macht zonder verleiding leidt tot institutionele verlamming, verleiding zonder macht leidt eveneens tot institutionele verlamming. In mijn promotieonderzoek toon ik aan dat de kracht van een effectieve veranderstrategie ligt in de combinatie. Het belangrijkste nieuwe inzicht dat het promotieonderzoek mijzelf heeft opgeleverd is het cruciale belang van het toepassen van interactief leren als onderdeel van de verleidingsstrategie. Als daar niet veel meer werk van wordt gemaakt dan is elke poging om de overheid beter te laten presteren bij voorbaat tot mislukken gedoemd.

Je ziet dat bijvoorbeeld in het overigens zeer inspirerende RMO essay “Burgerkracht: de toekomst van het sociale werk in Nederland” van Nico de Boer en José van der Lans. Bestuurskundig slaan ze de spijker op zijn kop. Maar je leest niets over de manier waarop ze hun visie op de wijze waarop het sociale werk – het domein van ongetemde problemen bij uitstek – moet worden hervormd in de praktijk willen realiseren.  Ik hoop van harte dat de bevindingen van mijn promotieonderzoek een bijdrage zullen leveren aan de bewustwording in het Openbaar Bestuur van het belang van interactief leren. Bewustwording is de eerste stap. Dan heeft niemand meer een alibi om weg te duiken. Want dat is het goede nieuws uit mijn promotieonderzoek. Het is mogelijk om vanuit de overheid ongetemde problemen op te lossen.

Dat dit geen lichte opgave is blijkt uit de slotalinea van mijn proefschrift dat ik tot slot van deze column citeer:

“Persoonlijk heb ik ervaren hoe moeilijk het is om de “reflexieve aandacht” er bij te houden in een drukke baan. Gedurende mijn eerste periode als bestuursvoorzitter van Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam was ik bijna elke week wel enige uren bezig was met het afschrijven van dit promotieonderzoek. Die wekelijkse schrijf en denkactiviteit leidde regelmatig tot de constatering dat ik even vergeten was om wat ik aan het opschrijven was ook zelf in de praktijk goed toe te passen. En die constatering leidde er weer toe dat ik er vervolgens weer meer aandacht aan ging besteden in mijn dagelijkse werkpraktijk. Deze ervaringen maakte nog weer eens duidelijk hoe makkelijk het is om zelfs na een intensieve periode van persoonlijke reflectie weer over te gaan tot en verzwolgen te worden door de reflectieloze waan van de dag. Tegelijkertijd hielp de wekelijkse schrijf en denkactiviteit mij om scherp te blijven om wel te blijven reflecteren in actie. Wellicht is de enige manier om niet in de valkuil van de orde en waan van de dag terug te vallen dat ik begin aan een actieonderzoek naar en een boek over een beter presterende jeugdzorg.”

 

Erik Gerritsen

Reageren naar Erik.Gerritsen@bjaa.nl