De negentiende slimmer werken blog

De week van 10 december stond bol van de gesprekken over de slimme gemeente. Op maandag 10 december werd ik geïnterviewd door Gebrand Haverkamp en Bert Kwast die bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken bezig zijn met het project overheid van de toekomst. Ze waren getriggerd door een opmerking van mij in een eerder blog over de zielloze operatie Vernieuwing Rijksdienst. Ben benieuwd of ze wat aan mijn input hebben gehad. Ook werd ik geïnterviewd door de Belgische variant van het VNG-magazine (Lokaal). Niet alleen in Australië maar ook in België is men blijkbaar zeer geïnteresseerd in de ideeën over de slimme overheid. Ik weet wel een mooie kop voor het artikel “De Nederlanders doen het beter” met een knipoog naar het bekende boekje van enige jaren geleden met de titel “De Belgen doen het Beter”. Of dat ook voor Australië zou opgaan weet ik niet. Uit een artikel dat ik van één van mijn gesprekspartners tijdens mijn studiereis naar Australië professor Geoff Gallup toegemaild kreeg, blijkt dat ze daar met dezelfde zaken bezig zijn. Gallup gebruikt andere woorden en spreekt van Strategic Government, maar de thema’s zijn erg herkenbaar. Het artikel heb ik op de site gezet.

Ook op de site heb ik geplaatst het rapport van de Kafka-brigade dat al weer een tijdje geleden voor BZK is vervaardigd. Zeer de moeite van het lezen waard. Niet alleen het hoofdrapport maar ook de bijlage met 10 prachtige casus beschrijvingen. Het rapport vormt een steun in de rug voor de visie van de slimme overheid. Het rapport bewijst ook dat casusadoptie een krachtige hefboom kan zijn om oplossingen te bereiken voor kafkaëske situaties.

De rest van de week hield ik een aantal voordrachten over de slimme overheid. Een paar powerpoint presentaties heb ik op de site gezet. Ik voel me nog steeds een beetje een dominee die de boodschap in het land verkondigt. Maar een bijkomend voordeel is dat deze voordrachten mij zeer helpen bij het verder ordenen van het verhaal dat uiteindelijk tot mijn dissertatie moet leiden. De feedback die ik steeds krijg is hoopgevend en vaak ook leerzaam. Speciale vermelding verdient de bijeenkomst die op dinsdag 11 december speciaal was georganiseerd door mijn oude hoofd staf Carolien Metselaar. Zij is tegenwoordig hoofd organisatie-ontwikkeling bij de Bestuursdienst van de gemeente Amsterdam (en al heel lang geleden gepromoveerd!). Onder de titel “Giving Back” met als ondertitel “Is Gerritsen wijzer geworden na een jaar wetenschappelijke studie” mocht ik aan oud collega’s vertellen wat een jaar wetenschappelijke reflectie mij aan nieuwe inzichten  had opgeleverd. Het meta inzicht dat veel weerklank vond in de zaal was dat meer tijd nemen voor reflectie in het werk geen overbodige luxe is.

Twee kernpunten die ik de zaal mee gaf was dat bij resultaatsturing in het kader van 4 x R, waar ik nog steeds een groot voorstander van ben, wel gewaakt moet worden voor perverse effecten van prestatiemeting. Vooral als prestatiemeting wordt ingezet om af te rekenen. Prestatiemeting moet vooral worden gebruikt om te leren. En daarmee kwam ik automatisch bij mijn tweede kernpunt. Van een afstand terugkijkend naar “mijn” gemeentelijke organisatie, was me toch sterker dan ooit opgevallen hoe weinig tijd er is voor leren. De hijgerige waan van de dag overheerst en dat is niet bevorderlijk voor het boeken van resultaten. Toen ik uitsprak dat ik vermoedde dat ik als Gemeentesecretaris waarschijnlijk ook wel aan die hijgerigheid had bijgedragen werd er in de zaal hier en daar bevestigend geroezemoesd al gaf men ook aan dat er in de afgelopen jaren wel steeds meer aandacht is gekomen voor leren. Maar als het gaat om het echte diepe leren is er nog een lange weg te gaan. Zoals ook al uit eerdere blogs is gebleken is het thema lerende overheid voor mij een steeds centraler thema aan het worden. Tijdens een presentatie voor de kennistafel van de Grote Industriële Club in mijn hoedanigheid als Kennisambassadeur koppelde ik de noodzaak om meer werk te maken van een lerende gemeente aan de mogelijkheden tot nauwere samenwerking in leergemeenschappen met de universiteiten. En zo bleek dat de twee pijlers van mijn kennisambassadeursschap, mijn promotieonderzoek en het verbeteren van de samenwerking tussen wetenschap en praktijk, uiteindelijk toch heel veel met elkaar te maken hebben.

Bijzonder tijdens de “Giving Back” sessie was de reflectie van Hoogleraar Leo Huberts van de VU op mijn verhaal. Zijn presentatie heb ik ook op de site gezet. Naast andere nuttige kritische opmerkingen vroeg hij terecht aandacht voor de vier aspecten van “Good Governance”, te weten rechtmatigheid, integriteit, democratische legitimiteit en efficiëntie/effectiviteit. Hubert gaf aan van mening te zijn dat mijn verhaal over de slimme overheid zich vooral in de hoek van de efficiëntie/effectiviteit bevond, terwijl een meer omvattende Good Governance benadering meer evenwichtig aandacht moet besteden aan alle vier de aspecten.

Opvallend was dat in veel discussies die volgden na mijn presentaties ineens de aanduiding “Slim” veel discussie los maakte. Was dat wel de goede aanduiding? Had het woordje slim niet ook negatieve, slinkse, connotaties? Zo is het natuurlijk niet bedoeld. Ik heb de aanduiding Slimme Overheid destijds bedacht als alternatief van het kleurloze begrip “Andere Overheid” en vanwege de positieve associaties die ik er zelf in zag met bijvoorbeeld het begrip innovatie. Hoogleraar Evelien Tonkes maakte eerder al eens de grap dat velen die niet weten waar ze precies heen willen van armoede dan maar gebruik maken van het woord “Slim”. Afijn voorlopig hou ik nog maar even vast aan de aanduiding Slimme Gemeente. Maar wellicht dat ik in het slothoofdstuk van mijn promotieonderzoek nog met een nieuwe aanduiding kom. De wijze overheid is daarvoor mogelijk een goede kandidaat, maar ik houd mij aanbevolen voor betere suggesties.

In het parool van vrijdag 12 december las ik met veel plezier dat onderzoekster Barbara van Caem van de VU in haar rapport “Verborgen Kracht” vele Amsterdamse voorbeelden had onderzocht van burgerinitiatieven die zich met veiligheid bezighouden. Gaandeweg verloor ze haar aanvankelijke scepcis. Vele initiatieven zijn succesvol zolang burgers maar worden uitgedaagd om ook zelf met oplossingen te komen en de overheid de neiging kan onderdrukken om projecten over te nemen.

En voor diegenen die zich afvragen hoe het met mijn promotieonderzoek gaat kan ik melden dat ik in het weekend van 13/14 december ben begonnen met afschrijven van de eerste volledige concept versie van mijn dissertatie. Een aantal casusonderzoeken  zal de komende drie maanden nog worden afgerond. Ik verwacht netto nog zes maanden nodig te hebben om die eerste versie af te ronden. Hoe lang het afschrijven bruto gaat duren zal mede afhangen van hoe snel ik aan mijn volgende vaste klus ga beginnen. Daarover hoop ik binnen enkele maanden duidelijkheid te kunnen verschaffen.

 

Erik Gerritsen
egerritsen@bda.amsterdam.nl

• Klik hier voor het artikel ‘Strategic Planning’ van professor Geoff Gallup
• Klik hier voor het Kafka rapport
• Klik hier voor de presentatie ‘Naar een beter presterende overheid’ van Erik
• Klik hier voor de presentatie ‘Praktijkvoorbeelden’ van Erik
• Klik hier voor de presentatie ‘Giving back’ van Erik
• Klik hier voor de presentatie ‘Is Gerritsen slimmer geworden na een jaar studie?’ van hoogleraar Leo Huberts
• Klik hier voor de presentatie 'Theoretische reflectie' van Jaap Boonstra